Việt Nam vừa yêu cầu tham vấn WTO trong vụ Washington áp thuế chống bán phá giá lên mặt hàng tôm. Động thái này đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam khiếu nại lên cơ quan giải quyết tranh chấp thương mại toàn cầu.

Nội dung khiếu nại tập trung vào mức thuế chống bán phá giá 25% mà Hoa Kỳ áp lên mặt hàng tôm nhập khẩu từ Việt Nam từ năm 2005.

Các doanh nghiệp Việt Nam khá lạc quan với kết quả vụ kiện này vì chủ yếu họ biết rằng Washington đã áp dụng phương pháp “quy về không” khi tính toán biên độ “phá giá”, hay bán hàng với giá thấp hơn mức giá thông thường trên thị trường Hoa Kỳ. WTO đã nhiều lần phán quyết rằng Hoa Kỳ không được sử dụng phương pháp này vì nó sẽ khiến biên độ phá giá tăng lên rất nhiều.

Trong một báo cáo của Reuters, ông Nguyễn Hữu Dũng từ Hiệp hội các nhà sản xuất và xuất khẩu thủy sản Việt Nam nói: “WTO kết luận việc Hoa Kỳ áp dụng phương pháp “quy về không” trong các vụ trước đây là sai, vì thế, chúng tôi thấy khả năng thắng của Việt Nam trong vụ kiện này là rất lớn”.

Trong một vụ kiện được giải quyết vào tháng 7 năm 2008, Thái Lan cũng kiện Hoa Kỳ với tình huống tương tự như Việt Nam khi Hoa Kỳ áp dụng phương pháp quy về không để tính biên độ phá giá cho mặt hàng tôm nước ngọt ở Thái Lan. Cơ quan giải quyết tranh chấp thương mại đã phán quyết với kết quả có lợi cho Thái Lan.

Nhưng vụ kiện của Việt Nam có thể có những khác biệt nhất định.

” Khi gia nhập WTO năm 2007, Việt Nam tạm thời bị coi là nền kinh tế phi thị trường – một nền kinh tế theo định nghĩa trong luật của Hoa Kỳ là “hoạt động không dựa trên nguyên tắc cấu trúc chi phí hay giá cả, vì thế giá bán của một sản phẩm không phản ánh giá trị hợp lý của sản phẩm đó trên thị trường.”

Điều VI, Hiệp định chung về Thương mại và Thuế quan (GATT), tuy nhiên, vẫn hỗ trợ những thông lệ đặc biệt của một nền kinh tế phi thị trường vì nó cho phép những biện pháp đối xử khác của một nhà nước có “sự độc quyền một phần hay toàn phần về thương mại, nơi mà giá cả trên thị trường nội địa được quyết định bởi Nhà nước.”

Dựa vào điều khoản này, Hoa Kỳ đã coi việc xuất khẩu tôm từ Trung Quốc (nước cũng được coi là có nền kinh tế phi thị trường), và Việt Nam là khác biệt với các nước xuất khẩu tôm khác khi họ bắt đầu điều tra vụ bán phá giá từ năm 2004.

Để tính biên độ phá giá, Washington xây dựng giá cả thông thường của tôm dựa trên một nền kinh tế thị trường khác thay thế, hơn là sử dụng giá thị trường tại chính Việt Nam theo như Liên minh Hoa Kỳ - Việt Nam trong WTO. Hoa Kỳ đã thay phương pháp tính “quy về không” trong vụ kiện với Thái Lan bằng phương pháp trung bình trọng số, song nước này vẫn chưa cân nhắc lại trường hợp của Việt Nam.

Trước đây, Việt Nam chỉ là bên thứ 3 trong các cuộc tranh chấp thương mại, vì thế, động thái này đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam kiện lên một tổ chức thương mại lớn nhất thế giới – WTO,

Nếu như buổi tham vấn giữa các bên thất bại sau 60 ngày đàm phán, Việt Nam sẽ phải đề nghị WTO thành lập một hội đồng phân xử vụ việc này.